بررسی ماهیت وقف و موقوفه در فقه امامیه و حقوق ایران

بررسی ماهیت وقف و موقوفه در فقه امامیه و حقوق ایران

دانلود تحقیق وقف
تاریخچه وقف
شرایط موقوفه در فقه امامیه
شرایط موقوفه در حقوق ایران
ماهیت وقف از دیدگاه فقه امامیه
ماهیت وقف از دیدگاه حقوق ایران
دانلود تحقیق شناخت وقف و پیشینه آن

رفتن به سایت اصلی

دانلود تحقیق رشته حقوق

بررسی ماهیت وقف و موقوفه در فقه امامیه و حقوق ایران

 

 

 

 

مقدمه:

شناخت وقف و پیشینه آن شامل چهار مبحث می باشد. مبحث اول؛ تبیین مفهوم وقف، مبحث دوم؛ پیشینه وقف، مبحث سوم؛ تبیین ماهیت وقف از دیدگاه فقه امامیه و حقوق ایران و مبحث چهارم؛ شرایط موضوع وقف (موقوفه) در فقه امامیه و حقوق ایران می باشد.جهت تبیین مفهوم وقف ابتدا به بیان معنای لغوی و سپس اصطلاحی وقف پرداخته و مفهوم اصطلاحی آن را از دیدگاه فقه امامیه و حقوق ایران و همچنین از دیدگاه فقهای عامه مورد بررسی قرار می دهیم. 

 

اگر بخواهیم واژه وقف را به پارسی برگردانیم ، ایستادن و پایندگی خواهد شد ، این واژه در « المنجد » چنین معنا شده است : دام قائما و سکن ، وقف الدار : حبسها فی سبیل الله  ، در لغت نامه دهخدا زیر این واژه آمده است : ایستادن ، به حالت ایستاده ماندن و آرام گرفتن ، منع کردن و جلوگیری نمودن .  در بیان معنای لغوی وقف آیه شریفه « قفوهم انهم مسوولون » آورده شده که به معنی حبس شدن و حبس کردن ، متوقف شدن و متوقف کردن است .  وقف در منا و عرفات که جزء مفاسک حج می باشد نیز به همین معنای ایستادن و درنگ کردن و ماندن می باشد . 

 

در رابطه با معنای اصطلاحی وقف در بین فقهای مذاهب اسلامی اختلاف نظر وجود دارد که این اختلاف ناشی از تفاوت آراء آن ها در رابطه با ماهیت وقف و چگونگی ایجاد و شرایط آن می باشد . برخی آن را لازم و برخی جایز می دانند و عده ای قصد قربت را شرط تحقق وقف می دانند ولی عده دیگری چنین عقیده ای ندارند . این نوع اختلافات موجب شده است که در تعریف آن نیز با تعاریف گوناگون مواجه شویم .  

 

بند اول : مفهوم اصطلاحی وقف از دیدگاه فقه امامیه و حقوق ایران 

 در تعبیر فقها از وقف سه تعبیر عمده دیده می شود:

1-تحبیس الاصل و تسبیل المنفعه  

2- تحبیس الاصل و اطلاق المنفعه  

3- تحبیس الاصل و تسبیل الثمره  

 

شیخ ابو جعفر طوسی در کتاب المبسوط وقف را مطابق بند 1 تعریف کرده اند . تحبیس از ریشه حبس به معنای زندانی کردن و در قید آوردن است زیرا با وقف شدن ملک ، آزادی نقل و انتقال از آن گرفته می شود . تسبیل ، در راه خدا آزاد گذاردن است زیرا منافع وقف برای موقوف علیهم مباح و آزاد است تا از آن انتفاع ببرند . پس تعریف وقف طبق گفته شیخ طوسی نگاه داشتن اصل ملک و آزاد گذاردن منافع است و مخصوصا کلمه تسبیل را به کاربرده . تا روشن شود که وقف از صدقات جاریه است . شهید اول ، محمد بن مکی عاملی در کتاب الدروس وقف را رسما به صدقه جاریه تعریف نموده و می گوید : ” الوقف و هو الصدقه الجاریه و ثمرتها : تحبیس الاصل و اطلاق المنفعه ”  بیشتر فقها ، پس از شیخ طوسی ، عبارت “تسبیل ” را نپسندیده اند و آن را به « اطلاق » تبدیل نموده اند . چنان که در گفتار شهید اول مشاهده گردید . محقق حلی در شرایع الاسلام در تعریف وقف چنین می گوید : “الوقف عقد ثمرته تحبیس الاصل و اطلاق المنفعه ”  در پی او علامه حلی در کتاب قواعد نیز همین تعریف محقق را آورده . ولی شهید اول در لمعه با اسقاط کلمه «عقد»  وقف را چنین تعریف کرده است :

 

 الوقف و هو تحبیس الاصل و اطلاق المنفعه .  یعنی وقف عبارت است از حبس کردن اصل عین و آزاد گذاشتن منفعت آن. فقهای معاصر مثل مرحوم سید اصفهانی در وسیله النجاه و امام خمینی (ره) در تحریر الوسیله تعریف شیخ ابوالقاسم محقق حلی را آورده اند .  مرحوم استاد آیت الله خوئی در منهاج الصالحین طبق روایت وارده از پیامبر اکرم که فرموده اند « حبس الاصل و سبل الثمره »  وقف را چنین تعریف کرده است :« و هو تحبیس الاصل و تسبیل الثمره » سید جواد عاملی در کتاب مفتاح الکرامه عبارت « اطلاق المنفعه » را بر عبارت « تسبیل المنفعه » ترجیح می دهد و تعریف محقق و علامه را که وقف را عقد دانسته اند بهتر از دو تعریف دیگر می داند .  

 

اما ترجیح ، « اطلاق » بر « تسبیل » از این جهت است که اطلاق و تحبیس دو لفظ متقابل هستند و اطلاق در تعریف وقف بیشتر می تواند حقیقت وقف را آشکار کند در صورتی که تسبیل لفظ مقابل تحبیس نیست . همچنین لفظ تسبیل شامل هر گونه صدقه ای می گردد و به وقف اختصاص ندارد از این جهت تعریف ناقص است و شامل اغیار نیز می گردد. در حقوق ایران در تعریف وقف در ماده 55 قانون مدنی آمده :« وقف عبارت است از این که عین مال حبس و منافع آن تسبیل شود >>.  دکتر ناصر کاتوزیان در خصوص ماده مذکور بیان داشته اند : مقصود از « حبس عین » جدا ساختن ملک ( فک ملک ) از دارایی مالک و مصون داشتن آن از نقل و انتقال است . عین باید تاب پایداری در برابر انتفاع را داشته باشد . وقف منفعت و دین و حق امکان ندارد . حبس عین باید دائمی باشد  نه موقت ، هر چند که پس از مدتی هدف وقف منتفی شود . تسبیل منفعت به معنی صرف در راه خدا است .  در ماده 56 آمده است : وقف واقع می شود به ایجاب از طرف واقف بهر لفظی که صراحتا دلالت بر معنی آن کند و قبول طبقه اول از موقوف علیهم یا قائم مقام قانونی آنها در صورتی که محصور باشند مثل وقف بر اولاد . و اگر موقوف علیهم غیر محصور یا وقف بر مصالح عامه باشد در این صورت قبول حاکم شرط است .  

 

از این تعاریف می توان برداشت نمود که مقنن تعریف و ماهیت و شرایطی که در فقه امامیه بیان گردیده است را مورد توجه قرار داده و همان مبانی و اصول را مبنا و اساس برای وقف قرارداده است . قانون در مورد این که مقصود از حاکم کیست صحبتی به میان نیاورده . اما دکتر سید حسن امامی می گوید : « ذکر کلمه حاکم در مورد مزبور پیروی از حقوق امامیه است و فقهایی که وقف را عقد می دانند .   دکتر محمد امینیان مدرس در خصوص واژه حاکم در ماده مذکور می گوید : ظاهراً منظور از واژه حاکم در ماده 56 کسی است که جهت وقف متوجه اوست و بنابراین اداره اوقاف و یا نهادی که منتفع از وقف است و یا حاکم شرع می تواند قبولی را اعلام کند .  

 

 

 

کلمات کلیدی:

ماهیت وقف

ماهیت موقوفه

فقه امامیه و حقوق ایران

 

 

 

 

فهرست مطالب

شناخت وقف و پیشینه آن

مبحث اول: تبیین مفهوم وقف

گفتار اول: معنای لغوی وقف

گفتار دوم: معنای اصطلاحی وقف

بند اول: مفهوم اصطلاحی وقف از دیدگاه فقه امامیه و حقوق ایران

بند دوم: مفهوم اصطلاحی وقف از دیدگاه فقهای عامه

مبحث دوم: پیشینه وقف

گفتار اول: وقف پیش از ظهور اسلام

گفتار دوم: وقف پس از ظهور اسلام

بند اول: جایگاه وقف در قرآن

بند دوم: جایگاه وقف در سنت و سیره معصومین

گفتار سوم: وقف در کشورهای غیر اسلامی

مبحث سوم: تبیین ماهیت وقف از دیدگاه فقه امامیه و حقوق ایران

گفتار اول: ایجاد وقف

گفتار دوم: نتیجه وقف

 

مبحث چهارم: شرایط موضوع وقف (موقوفه) در فقه امامیه  و حقوق ایران

گفتار اول: مال بودن و مالیت داشتن مورد وقف

بند اول: تبیین مفهوم مال

معنای لغوی مال

 مفهوم اصطلاحی مال

بند دوم: ویژگی‌ها و شرایط مال

بند سوم: تبیین مفهوم مالیت

گفتار دوم: مملوک بودن مورد وقف (ملک واقف بودن)

گفتار سوم: عین معین خارجی بودن مورد وقف

گفتار چهارم: قابلیت قبض و اقباض داشتن موقوفه

گفتار پنجم: لزوم قابلیت بقا عین موقوفه در برابر انتفاع

 

منابع و مراجع 

 

  • عوامل روانشناختی و فیزیولوژیکی همجنس گرایی و بررسی آن از نگاه دینی

    عوامل روانشناختی و فیزیولوژیکی همجنس گرایی و بررسی آن از نگاه دینی پایان نامه همجنسگرایی پایان نامه در مورد همجنسگرایی همجنس گرایی از دیدگاه دین همجنس گرایی از دیدگاه روانشناسی همجنس گرایی در ادیان توحیدی همجنس گرایی در ادیان غیر…

  • پاورپوینت کلیات مفهوم رشد و توسعه اقتصادي

    پاورپوینت کلیات مفهوم رشد و توسعه اقتصادي کلمات کلیدی : پاورپوینت کلیات مفهوم رشد و توسعه اقتصادي پاورپوینت رشد و توسعه اقتصادي پیدایش نظریه توسعه اقتصادي تعريف رشد اقتصادي ويژگيهاي رشد مدرن اقتصادي عوامل موثر بر رشد اقتصادي تعريف توسعه…

  • چارچوب نظری و پیشینه مدیریت ریسک اعتباری

    چارچوب نظری و پیشینه مدیریت ریسک اعتباری مبانی نظری مدیریت ریسک اعتباری پیشینه مدیریت ریسک اعتباری مبانی نظری و پیشینه تحقیق مدیریت ریسک اعتباری پیشینه پژوهش مدیریت ریسک اعتباری ادبیات نظری تحقیق مدیریت ریسک اعتباری دانلود مبانی نظری مدیریت ریسک…

  • عوامل موثر بر سبک رهبری تحول گرا و توسعه آن

    عوامل موثر بر سبک رهبری تحول گرا و توسعه آن کلمات کلیدی : عناصر کلیدی رهبری تحول گرا پایان نامه رهبری تحول گرا نقش رهبری تحول آفرین در سازمان سبک های رهبری تحول گرا مولفه های رهبری تحول گرا مدل…

  • ادبیات نظری و پیشینه تجربی جرات ورزی یا ابراز وجود

    ادبیات نظری و پیشینه تجربی جرات ورزی یا ابراز وجود کلمات کلیدی : مبانی نظری جرات ورزی پیشینه تحقیق جرات ورزی پیشینه پژوهش جرات ورزی فصل دوم پایان نامه جرات ورزی مبانی نظری ابراز وجود پیشینه تحقیق ابراز وجود پیشینه…

  • طراحی مدل ارزیابی عملکرد سازمان با استفاده از مدل ترکیبی DEA و EFQM

    طراحی مدل ارزیابی عملکرد سازمان با استفاده از مدل ترکیبی DEA و EFQM پایان‌نامه ارزیابی عملکرد سازمان ارزیابی عملکرد سازمان های دولتی روش های ارزیابی عملکرد سازمان شاخص های ارزیابی عملکرد سازمان ها انواع مدل های ارزیابی عملکرد سازمان طراحی…

  • مبانی نظری و پیشینه تحقیق هوش مذهبی

    مبانی نظری و پیشینه تحقیق هوش مذهبی کلمات کلیدی : فصل دوم پایان نامه هوش مذهبی مبانی نظری هوش مذهبی پیشینه تحقیق هوش مذهبی پیشینه داخلی هوش مذهبی پیشینه خارجی هوش مذهبی پیشینه پژوهش هوش مذهبی پیشینه نظری هوش مذهبی…

  • تاثیر فورس ماژور در رفع مسئولیت قراردادی در کنوانسیون بیع بین المللی کالا و حقوق ایران 

    تاثیر فورس ماژور در رفع مسئولیت قراردادی در کنوانسیون بیع بین المللی کالا و حقوق ایران  بررسی تطبیقی قوه ی قاهره قوه قاهره در حقوق ایران فورس ماژور در حقوق ایران اثر فورس ماژور بر قرارداد آثار قوه قاهره و…

  • مبانی نظری و پیشینه تحقیق پرخاشگری 66 صفحه

    مبانی نظری و پیشینه تحقیق پرخاشگری 66 صفحه کلمات کلیدی : مبانی نظری پرخاشگری پیشینه داخلی پرخاشگری پیشینه خارجی پرخاشگری دانلود مبانی نظری پرخاشگری پیشینه تحقیق پرخاشگری ادبیات نظری پرخاشگری فصل دوم پایان نامه پرخاشگری مبانی نظری پرخاشگری در کودکان…

  • مبانی نظری بررسی و تحلیل اسکان غیررسمی در منطقه 19 شهر تهران با رویکرد توانمندسازی اقتصادی و اجتماعی

    مبانی نظری بررسی و تحلیل اسکان غیررسمی در منطقه 19 شهر تهران با رویکرد توانمندسازی اقتصادی و اجتماعی کلمات کلیدی : سکونتگاه های غیررسمی مبانی نظری اسکان غیر رسمی مبانی نظری سکونتگاه های غیررسمی ویژگی های سکونتگاه های غیررسمی مبانی…

  • مقاله شخصیت

    مقاله شخصیت انگیزش شخصیت انگیزه پیشرفت روانشناسی تفاوتهای فردی سیستم همکاری در فروش فایل فایلینا همکاری در فروش فایل همکاری در فروش فروش فایل انجام پروژه و پایان نامه رشته روانشناسی fileina فروشگاه ساز فایل فروشگاه فایل خرید پایان نامه…

  • پیشرفت ، ایمنی و هدف در صنعت جوشکاری

    پیشرفت ، ایمنی و هدف در صنعت جوشکاری جوش آرگون بازرسی جوش صنعت جوشکاری انواع جوشکاری سیستم همکاری در فروش فایل همکاری در فروش فایل فروش فایل fileina فروشگاه ساز فایل فروشگاه فایل خرید مقاله و تحقیق مکانیک دانلود مقاله…

  • پرسشنامه استاندارد سطح چابکی سازمانی 49 سوالی با روایی و پایایی

    پرسشنامه استاندارد سطح چابکی سازمانی 49 سوالی با روایی و پایایی کلمات کلیدی : پرسشنامه چابکی سازمانی پرسشنامه چابکی سازمانی گلدمن پرسشنامه چابکی سازمانی اسپایدرز پرسشنامه چابکی سازمانی حسینی پرسشنامه چابکی سازمانی شریفی و ژانگ پرسشنامه استاندارد چابکی سازمان پرسشنامه…

  • ارزیابی محدودیت ها و موانع در پیاده سازی برنامه های بهبود کیفیت صنایع

    ارزیابی محدودیت ها و موانع در پیاده سازی برنامه های بهبود کیفیت صنایع بهبود کیفیت برنامه های بهبود کیفیت بهبود کیفیت صنایع صنایع کوچک ارومیه بررسی محدودیت ها و موانع در پیاده سازی برنامه های بهبود کیفیت صنایع پایان نامه…

  • بررسی ارتباط میان شركت در فعالیت منظم ورزشی و سلامت عمومی همسران غیر شاغل پاسدار

    بررسی ارتباط میان شركت در فعالیت منظم ورزشی و سلامت عمومی همسران غیر شاغل پاسدار سلامت جسمانی فعالیت ورزشی منظم سلامت عمومی زنان سلامت عمومی روانی بررسی ارتباط میان شركت در فعالیت منظم ورزشی و سلامت عمومی همسران غیر شاغل…

  • پاورپوینت بررسی رابطه بین روانشناسی و معماری

    پاورپوینت بررسی رابطه بین روانشناسی و معماری پاورپوینت بررسی رابطه بین روانشناسی و معماری تحقیق بررسی رابطه بین روانشناسی و معماری بررسی رابطه بین روانشناسی و معماری رابطه بین روانشناسی و معماری روانشناسی و معماری پروژه رابطه روانشناسی و معماری…

  • پاورپوینت فصل چهاردهم مدیریت سرمایه گذاری جونز ترجمه تهرانی و نوربخش با موضوع تجزیه و تحلیل صنعت (ویرایش جدید)

    پاورپوینت فصل چهاردهم مدیریت سرمایه گذاری جونز ترجمه تهرانی و نوربخش با موضوع تجزیه و تحلیل صنعت (ویرایش جدید) دانلود پاورپوینت فصل چهاردهم کتاب مدیریت سرمایه گذاری تألیف چارلز پی جونز ترجمه دکتر تهرانی و دکتر نوربخش با موضوع تجزیه…

  • مدارک و مستندات مسئولیت غار در فقه امامیه و حقوق ایران

    مدارک و مستندات مسئولیت غار در فقه امامیه و حقوق ایران مسئولیت غار مسئولیت غار در فقه امامیه مسئولیت غار در حقوق ایران منابع غرور در قانون مدنی ایران مسئولیت غار در فقه امامیه و حقوق ایران دانلود پایان نامه…

  • حل مساله زمانبندی جاب شاپ جایگشتی با روشهای فراابتکاری

    حل مساله زمانبندی جاب شاپ جایگشتی با روشهای فراابتکاری مسایل زمانبندی زمانبندی جاب شاپ زمانبندی جریان کارگاهی جایگشتی حل مساله زمانبندی جریان کارگاهی جایگشتی حل مساله زمانبندی جاب شاپ جایگشتی با روشهای فراابتکاری دانلود پایان نامه نرم افزار دانلود پایان…

  • تحلیل تطبیقی فسخ بیع اقساطی

    تحلیل تطبیقی فسخ بیع اقساطی فسخ بیع اقساطی آثار فسخ بیع اقساطی موارد فسخ بیع اقساطی پایان نامه فسخ بیع اقساطی فسخ بیع اقساطی در حقوق ایران فسخ بیع اقساطی در قانون متحدالشکل تجاری آمریکا فسخ بیع اقساطی در کنوانسیون…

  • پیاده سازی مدیریت ارتباط با مشتریان مبتنی بر تلفن همراه

    پیاده سازی مدیریت ارتباط با مشتریان مبتنی بر تلفن همراه مولفه های مدیریت ارتباط با مشتری مدیریت ارتباط با مشتریان مبتنی بر تلفن همراه عوامل کلیدی موفقیت در پیاده سازی CRM عوامل کلیدی موفقیت مدیریت ارتباط با مشتری عوامل موثر…

  • ممنوعیت ازدواج با زن شوهردار و در عده

    ممنوعیت ازدواج با زن شوهردار و در عده عده عقد طلاق مجازات حرمت ابدی زن شوهردار ممنوعیت ازدواج با زن شوهردار و در عده سیستم همکاری در فروش فایل همکاری در فروش فایل فروش فایل fileina فروشگاه فایل خرید مقاله…

  • پروپوزال ارزیابی عملکرد شعب منتخب بانک تجارت استان تهران با رویکرد تلفیقی

    پروپوزال ارزیابی عملکرد شعب منتخب بانک تجارت استان تهران با رویکرد تلفیقی پروپوزال ارزیابی عملکرد پروپوزال ارزیابی عملکرد بانک تجارت نمونه پروپوزال ارزیابی عملکرد پروپوزال در خصوص ارزیابی عملکرد پروپوزال رتبه بندی شعب بانک تجارت شاخص ارزیابی عملکرد بانک شاخص…

  • چارچوب نظری و پیشینه پژوهش رابطه رضایت شغلی و توسعه منابع انسانی

    چارچوب نظری و پیشینه پژوهش رابطه رضایت شغلی و توسعه منابع انسانی مبانی نظری رضایت شغلی دانلود مبانی نظری رضایت شغلی پیشینه رضایت شغلی پیشینه تحقیق رضایت شغلی مبانی نظری و پیشینه تحقیق رضایت شغلی مبانی نظری توسعه منابع انسانی…

  • ارزیابی مقایسه ای شیوه های جدید و سازگار با محیط زیست استحصال مس از سنگ معدن

    ارزیابی مقایسه ای شیوه های جدید و سازگار با محیط زیست استحصال مس از سنگ معدن استخراج مس بیولیچینگ مس هیدرومتالورژی مس استحصال مس از کنسانتره روشهای نوین استخراج مس از کانسنگ روشهای سازگار با محیط زیست استخراج مس از…

  • ادبیات نظری و پیشینه تجربی کیفیت زندگی کاری

    ادبیات نظری و پیشینه تجربی کیفیت زندگی کاری کلمات کلیدی : مبانی نظری کیفیت زندگی کاری دانلود مبانی نظری کیفیت زندگی کاری پیشینه تحقیق کیفیت زندگی کاری دانلود پیشینه تحقیق کیفیت زندگی کاری پیشینه داخلی کیفیت زندگی کاری پیشینه خارجی…

  • شناسایی و رتبه بندی عوامل موثر بر انگیزش شغلی کارکنان

    شناسایی و رتبه بندی عوامل موثر بر انگیزش شغلی کارکنان انگیزش شغلی کارکنان عوامل موثر بر انگیزش شغلی کارکنان شناسایی عوامل موثر بر انگیزش شغلی کارکنان رتبه بندی عوامل موثر بر انگیزش شغلی کارکنان مدل مفهومی انگیزش شغلی کارکنان مقاله…

  • ارزیابی سطح چابکی سازمان با روش BSC

    ارزیابی سطح چابکی سازمان با روش BSC کلمات کلیدی : ارزیابی سطح چابکی سازمان چابکی سازمانی در سازمانهای دولتی مدل های دستیابی به چابکی سازمانی مدل اجرای چابکی از نظر شریفی و ژانگ چابکی سازمان با کارت امتیازی متوازن دانلود…

  • بررسی تطبیقی نگاه ایمانوئل کانت و علامه جعفری به وجدان اخلاقی

    بررسی تطبیقی نگاه ایمانوئل کانت و علامه جعفری به وجدان اخلاقی وجدان اخلاقی دانلود پایان نامه وجدان اخلاقی وجدان اخلاقی از نگاه ایمانوئل کانت وجدان اخلاقی از نگاه علامه محمّد تقی جعفری بررسی تطبیقی نگاه ایمانوئل کانت و علامه جعفری…

  • بررسی استقرار برنامه ریزی منابع سازمانی در برق منطقه ای آذربایجان

    بررسی استقرار برنامه ریزی منابع سازمانی در برق منطقه ای آذربایجان پایان‌نامه erp پایان‌نامه برنامه ریزی منابع سازمانی پایان‌نامه پیاده سازی erp در سازمان مراحل پیاده سازی erp پیاده سازی ERP در صنعت تولید برق روش پیاده سازی ERP در…